Sıra Beklemeden Giriş Mevcut Convento de Cristo — Dos Templários à Ordem de Cristo
Como uma fortaleza templária de 1160 se tornou o quartel-general da exploração marítima portuguesa, ao longo de 850 anos de campanhas de construção.
O Convento de Cristo tem uma das histórias mais estratificadas de qualquer mosteiro português. Fundado em 1160 pelos Cavaleiros Templários, transferido para a Ordem de Cristo após a dissolução dos Templários em 1312, usado como quartel-general da exploração marítima portuguesa sob o Infante D. Henrique, e ampliado ao longo de oito séculos de construção. Este guia é a cronologia factual e clara.
Os Templários — 1160 a 1314
Os Cavaleiros Templários foram uma ordem religioso-militar do século XII, fundada em Jerusalém em 1119, que desempenhou um papel de relevo na Reconquista ibérica. O Rei Afonso Henriques concedeu-lhes terras em Tomar em 1159; o seu Grão-Mestre em Portugal, Gualdim Pais, fundou o convento e a fortaleza templária em 1160. A Charola (a igreja redonda inspirada no Santo Sepulcro de Jerusalém) foi concluída por volta de 1190 e continua a ser uma das pouquíssimas igrejas redondas medievais da Europa.
Os Templários em Tomar tornaram-se uma das instituições mais ricas e politicamente poderosas de Portugal. A sua fortaleza e as terras circundantes controlavam a fronteira central com os mouros durante os séculos XII e XIII. O quartel-general da Ordem em Portugal ficava em Tomar; a igreja templária e a fortaleza adjacente foram continuamente ampliadas entre finais do século XII e inícios do século XIII.
A Ordem de Cristo — a partir de 1319
Em 1312, o Papa Clemente V dissolveu a Ordem dos Templários em toda a Europa, sob pressão do Rei Filipe IV de França. Na maioria dos reinos, os bens dos Templários foram transferidos para outras ordens religioso-militares ou confiscados pela coroa. Em Portugal, o Rei Dinis defendeu com sucesso a criação de uma nova ordem portuguesa para herdar os bens templários — a Ordem de Cristo, fundada em 1319. O Convento de Cristo tornou-se o quartel-general da nova ordem.
Sob a Ordem de Cristo, o convento continuou a expandir-se. Mais significativamente, o Infante D. Henrique (1394-1460) tornou-se Grão-Mestre da Ordem em 1420 e usou a riqueza da Ordem — grande parte herdada dos Templários — para financiar a exploração marítima portuguesa ao longo da costa africana. O símbolo da Ordem de Cristo (uma cruz vermelha com uma cruz branca menor no interior) decorava as velas das caravelas portuguesas durante a Era dos Descobrimentos.
A fase manuelina — 1495 a 1521
O Rei Manuel I (rei de 1495 a 1521) herdou o Grão-Mestrado da Ordem de Cristo e empreendeu uma grande ampliação do convento. O acrescento mais espetacular foi a famosa Janela do Capítulo manuelina na fachada ocidental — uma janela ricamente esculpida que celebra a Era dos Descobrimentos portuguesa, com cordas, âncoras, esferas armilares, a Cruz da Ordem de Cristo e motivos marítimos estilizados.
Diğer Manuelin eklemeleri: manastırın ikinci ana kilisesi (Charola'ya bitişik olarak inşa edilmiş, batı ucunda Manuelin tarzı bir portal ile), birkaç yeni manastır ve mevcut yapılara işlenmiş gösterişli süslemeler. Tomar'daki Manuelin dönemi, Batalha'daki çağdaş Manuelin dönemiyle paralel ilerler; birlikte Portekiz'in iki büyük Manuelin döngüsünü oluştururlar.
Yakın tarih — dağılıştan UNESCO'ya
İsa Tarikatı 1789'da sekülerleştirildi — mülkleri kamulaştırıldı, dini kimliği sona erdirildi. Manastır binaları 19. yüzyıl boyunca Portekiz devleti tarafından kullanılmaya devam etti. 1834'te Portekiz'deki erkek dini tarikatlar resmen feshedildi. Manastır 1910'da Ulusal Anıt ilan edildi ve 1983'te UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi'ne kaydedildi.
Restorasyon çalışmaları 20. ve 21. yüzyıllar boyunca sürdü. Tapınakçı Charola'sının iç mekânı 1980'ler-1990'larda kapsamlı bir restorasyondan geçti. Janela do Capítulo'da 2010'larda koruma çalışmaları yapıldı. Manastır artık yıl boyunca ziyarete açık; her yıl yaklaşık 250.000 ziyaretçi ağırlanıyor. Alan, ulusal miras otoritesi tarafından yönetilmektedir.
Sıkça Sorulanlar
İsa Manastırı'nı kim kurdu?
1160 yılında, Portekizli Büyük Üstat Gualdim Pais yönetimindeki Tapınak Şövalyeleri. Orijinal Tapınakçı kalesi ve Charola (yuvarlak kilise) 1160 ile 1190 arasında inşa edildi — Charola, Avrupa'daki çok az sayıdaki ortaçağ yuvarlak kilisesinden biridir.
Tomar'daki Tapınakçılara ne oldu?
Papa V. Clemens, Fransa Kralı IV. Philip'in baskısı altında 1312'de Tapınak Tarikatı'nı feshetti. Portekiz'de Kral Dinis, Tapınakçı mülklerini miras alacak yeni bir tarikatın — 1319'da kurulan İsa Tarikatı'nın — oluşturulmasını başarıyla savundu. İsa Manastırı, yeni tarikatın merkezi haline geldi.
Denizci Henry'nin Tomar ile bağlantısı nedir?
Denizci Henry (Infante Dom Henrique, 1394-1460), 1420'den ölümüne kadar İsa Tarikatı'nın Büyük Üstadıydı. Tarikatın — büyük ölçüde Tapınakçılardan miras kalan — zenginliğini, Afrika kıyısı boyunca Portekiz deniz keşiflerini finanse etmek için kullandı. İsa Tarikatı sembolü, Keşifler Çağı'nda Portekiz karavellerini süsledi.
Tomar'daki yuvarlak kiliseye neden Charola deniyor?
Portekizce'de yuvarlak kilise veya rotunda anlamına gelen 'charola' kelimesinden gelir. Tomar'daki Charola, 1190 civarında Kudüs'teki Kutsal Kabir Kilisesi model alınarak inşa edildi — Tanrı'nın mükemmelliğini simgeleyen dairesel bir plan. Avrupa'daki diğer ortaçağ yuvarlak kiliseleri arasında Londra'daki Temple Kilisesi ve Cambridge'deki Yuvarlak Kilise bulunur.
Tomar'daki manastır ne zaman UNESCO listesine alındı?
1983. Bu tescil, Tomar tepesindeki tüm manastır kompleksini kapsar — Charola, Manuelin kilisesi, sekiz revak, Bölüm Evi Penceresi ve ortaçağ surlu bahçe.
İsa Manastırı hâlâ faaliyet gösteren bir dini kurum mu?
Hayır. İsa Tarikatı 1789'da sekülerleştirildi ve erkek dini tarikatlar 1834'te feshedildi. Manastır binaları artık devlet mülkiyetinde olup ulusal miras otoritesi tarafından yönetilmekte ve bir UNESCO miras alanı olarak işletilmektedir. Aktif bir dini topluluk bulunmamaktadır.